ātmabodha

1
tapobhiḥ kṣīṇapāpānāṁ śantānāṁ vītarāgiṇām |
mumukṣūṇāmapekṣyo’yamātmabodho vidhiyate ||

2
bodho’nyasādhanebhyo hi sākṣānmokṣaikasādhanam |
pākasya vahnivajjñānaṁ vinā mokṣo na sidhyati ||

3
avirodhitayā karma nāvidyam vinivartayet |
vidyāvidyāṁ nihantyeva tejastimirasaṇghavat ||

4
paricchinna ivājñānāttannāśe sati kevalaḥ |
svayam prakāśate hyātmā meghāpāyeṁ śumāniva ||

5
ajñānakaluṣam jīvaṁ jñānābhyasādvinirmalam |
kṛtvā jñānaṁ svayaṁ naśyejjalaṁ katakareṇuvat ||

6
saṁsāraḥ svapnatulyo hi rāgadveṣādisaṅkulaḥ |
svakāle satyavadbhāti prabodhe satyasadbhavet ||

7
tāvatsatyaṁ jagadbhāti śuktikārajataṁ yathā |
yāvanna jñāyate brahma sarvādhiṣṭhānamadvayam ||

8
upādāne’khilādhāre jaganti parameśvare |
sargasthitilayānyānti budbudānīva vāriṇi ||

9
saccidātmanyanusyūte nitye viṣṇau prakalpitāḥ |
vyaktayo vividhāḥ sarvā hāṭake kaṭakādivat ||

10
yathākāśo hṛṣīkeśo nānopādhigato vibhuḥ |
tadbhedādbhinnavadbhāti tannaśe kevalo bhavet ||

11
nānopādhivaśādeva jātivarṇāśramādayaḥ |
ātmanyāropitāstoye rasavarṇādibhedavat ||

12
pañcīkṛtamahābhūtasambhavaṁ karmasañcitam |
śarīraṁ sukhaduḥkhānāṁ bhogāyatanamucyate ||

13
pañcaprāṇamanobuddhidaśendriyasamanvitam |
apañcīkṛtabhūtotthaṁ sūkṣmāṇgaṁ bhogasādhanam ||

14
anādyavidyānirvācyā kāraṇopādhirucyate |
upādhitritayādanyamātmānamavadhārayet ||

15
pañcakośādiyogena tattanmaya iva sthitaḥ |
śuddhātmā nīlavastrādiyogena sphaṭiko yathā ||

16
vapustuṣādibhiḥ kośairyuktaṁ yuktyāvaghātataḥ |
ātmānamantaraṁ śuddhaṁ vivicyāttaṇḍulaṁ yathā ||

17
sadā sarvagato’pyātmā na sarvatrāvabhāsate |
buddhāvevāvabhāseta svaccheṣu pratibimbavat ||

18
dehendriyamanobuddhiprakṛtibhyo vilakṣaṇam |
tadvṛttisākṣiṇam vidyādātmānaṁ rājavatsadā  ||

19
vyāpṛteṣvindriyeṣvātmā  vyāpārīvāvivekinām |
dṛśyate’bhreṣu dhāvatsu dhāvanniva yathā śaśī ||

20
ātmacaitanyamāśritya dehendriyamanodhiyaḥ |
svakriyārtheṣu vartante sūryālokaṁ yathā janāḥ ||

21
dehendriyaguṇānkarmāṇyamale saccidātmani |
adhyasyantyavivekena gagane nīlatādivat ||

22
ajñānānmānasopādheḥ kartṛtvādīni cātmani |
kalpyante’mbugate candre calanādi yathāmbhasaḥ ||

23
rāgecchāsukhaduḥkhādi buddhau satyāṁ pravartate |
suṣuptau nāsti tannaśe tasmādbuddhestu nātmanaḥ ||

24
prakāśo’rkasya toyasya śaityamagneryathoṣṇathā |
svabhāvaḥ saccidānandanityanirmalatātmanaḥ ||

25
ātmanaḥ saccidaṁśaśca buddhervṛttiriti dvayam |
saṁyojya cāvivekena jānāmīti pravartate ||

26
ātmano vikriya nāsti buddherbodho na jātviti |
jīvāḥ sarvamalaṁ jñātvā jñātā draṣṭeti muhyati ||

27
rajjusarpavadātmānaṁ jīvaṁ jñātvā bhayaṁ vahet |
nāham jīvaḥ parātmeti jñātaścennirbhayo bhavet ||

28
ātmāvabhāsayatyeko buddhyādīnīndriyāṇyapi |
dīpo ghaṭādivatsvātmā jaḍaistairnāvabhāsyate ||

29
svabodhe nānyabodhecchā bodharūpatayātmanaḥ |
na dīpasyānyadīpecchā yathā svātmaprakaśane ||

30
niṣidhya nikhilopādhīnneti netīti vākyataḥ |
vidyādaikyaṁ mahāvākyairjīvātmaparamātmanoḥ ||

31
āvidyakaṁ śarīradi dṛśyam budbudavatkṣaram |
etadvilakṣaṇam vidyādahaṁ brahmeti nirmalam ||

32
dehānyatvānna me janmajarākārśyalayādayaḥ |
śabdādiviṣayaiḥ saṅgo nirindriyatayā na ca ||

33
amanastvānna me duḥkharāgadveṣabhayādayaḥ |
aprāṇo hyamanāḥ śubhra ityādiśrutiśāsanāt ||

34
nirguṇo niṣkriyo nityo nirvikalpo nirañjanaḥ |
nirvikāro nirākaro nityamukto’smi nirmalaḥ ||

35
ahamākāśavatsarvaṁ bahirantargato’cyutaḥ |
sadā sarvasamaḥ śuddho niḥsaṅgo nirmalo’calaḥ ||